Ieder mens(enkind) heeft er behoefte aan te voelen dat anderen met hem willen omgaan. Deze ervaring van het er toe doen, er bij te horen en mee te tellen, wordt in het adaptief onderwijs gezien als noodzakelijk voor een actieve gemotiveerde leerhouding.

Andere basisbehoeften zijn gevoelens van competentie en onafhankelijkheid. Het idee van basisvoorwaarden waaraan moet worden voldaan om goed te kunnen leren, is door prof. dr. Luc Stevens in het Nederlandse onderwijs geïntroduceerd.  

De behoefte door anderen te worden gewaardeerd, wordt in het adaptief onderwijs de behoefte aan ‘relatie’ genoemd. Anderen zeggen in plaats daarvan ook wel zelfvertrouwen of eigenwaarde. In de nieuwe kenmerken voor kwaliteitsontwikkeling van het Procesmanagement Primair Onderwijs (PMPO) is eveneens voor de benaming relatie gekozen.  

De behoefte aan relatie en aan de andere twee basisbehoeften competentie en onafhankelijkheid bepalen gezamenlijk het pedagogisch klimaat dat aan het adaptief onderwijs ten grondslag ligt. Voor de leerkracht betekent dit dat hij zijn gedrag op de basisbehoeften afstemt. Dat geldt zowel voor het didactisch en organisatorisch handelen van de leerkracht als voor diens pedagogisch optreden.  

In dit boekje wordt de behoefte aan relatie nader onder de loep genomen. Hoofdstuk 1 gaat over de manier waarop de interactie kan worden ingezet bij het tegemoet komen aan deze basisbehoefte. Hoofdstuk 2 doet dat voor de instructie en hoofdstuk 3 voor het klassenmanagement. Elk hoofdstuk bevat aanbevelingen voor het handelen van de leerkracht.  

Ook het Procesmanagement Primair Onderwijs (PMPO) deelt het door prof. Stevens ontwikkelde concept over basisbehoeften. Ze zijn opgenomen in de publicatie ‘Omgaan met verschillen’ die de nieuwe kenmerken voor ‘goed onderwijs aan alle leerlingen’ bevat. ‘Omgaan met verschillen’ gaat het in het basisonderwijs bekende ‘Hoe pakken we het aan’ vervangen. Het belang van de basisbehoefte relatie wordt er als volgt omschreven: ‘Kinderen die opgroeien in een veilige, liefdevolle omgeving en zich door anderen (volwassenen en leeftijdgenoten) aanvaard en gerespecteerd voelen, hebben al hun aandacht en energie vrij om op het leren te richten.

Ze zijn leergierig, nemen veel initiatieven en zijn erop uit om de wereld om hen heen te leren kennen en onder controle te krijgen.’ Kenmerk A1 voor relatie bevat voor leraren de opdracht te bevorderen dat leerlingen zich veilig en aanvaard voelen.

Leraren:

• laten leerlingen merken dat zij beschikbaar voor hen zijn en naar hen willen luisteren;
• nemen tijd voor interacties met leerlingen;
• tonen belangstelling voor werk, spel en culturele achtergrond van leerlingen;
• bevorderen dat leerlingen samenwerken en samenspelen en elkaar ondersteunen;
• komen afspraken met leerlingen na;
• nemen in woord en handelen stelling tegen racisme en discriminatie;
• gaan discreet om met vertrouwelijke informatie over leerlingen en hun thuissituatie;
• houden rekening met verschillen in behoefte aan veiligheid en acceptatie.

Aan de basisvoorwaarde relatie wordt dán tegemoet gekomen wanneer kinderen met plezier naar school gaan, zich daar gewaardeerd voelen, zich veilig weten en merken dat zij erbij horen, ertoe doen.