Dicker kent de geur en de kleur van het onderwijs. Zo’n twintig jaar werkte hij in het voorbereidend en middelbaar beroepsonderwijs. Hij maakte de middenschool mee. Een tijd waarin docenten naar hartenlust experimenteerden en hun eigen leermiddelen ontwierpen. Daar leerde hij waarom zo veel veranderingen in het onderwijs vastlopen. “Iedereen was bezig binnen de kaders van zijn eigen vak en op een bepaald moment heb je dat wel gezien. Dan ga je binnen de school andere dingen doen. Zo ging ik me bijvoorbeeld bezighouden met het coördineren van de stages. In feite doen leerlingen hetzelfde. School vinden ze best leuk, maar de lessen beschouwen ze als een noodzakelijk kwaad.”
In zijn eerste jaren als adviseur bij het APS merkte Dicker nogmaals hoe de vakkenstructuur een werkelijke verandering van het onderwijs blokkeert. “Ik werkte met docenten, bijvoorbeeld aan het invoeren van activerende didactische werkvormen. Als ik dan een maand later weer op die school kwam, was er niets veranderd. Vier jaar geleden maakte ik een bijeenkomst mee naar aanleiding van het boek Koop een auto op de sloop. Ik realiseerde me dat bij natuurlijk leren de kansen liggen. Als je leerlingen bij het onderwijs wil betrekken, moet je goed naar ze kijken en luisteren. En wat je hoort en ziet ook serieus nemen.”

Opbloeien
Op vmbo-scholen waar natuurlijk leren inmiddels is ingevoerd, werken leerlingen uit verschillende leerwegen onder leiding van een vast team van leermeesters. Ze werken aan prestaties en onderzoeksvragen die ontleend zijn aan de praktijk. Theorie en vaardigheden leren en oefenen ze tijdens workshops die gekoppeld zijn aan de prestaties en de onderzoeksvragen. Dicker: “Er zijn scholen die lwoo-leerlingen tot en met de kaderleerlingen in een groep zetten en dat werkt uitstekend. Je ziet in het eerste jaar zelfs dat de lwoo-leerlingen zich positief onderscheiden. Dat is niet zo gek, want ze zijn altijd afgerekend op talige en abstract wiskundige prestaties. Binnen natuurlijk leren krijgen ze de kans om op een heel andere manier te laten zien wat ze waard zijn. Daardoor zie je ze opbloeien.”

Andere sfeer
Vmbo-leerlingen staan niet bekend als de makkelijkste groep leerlingen binnen het onderwijs. Dat heeft volgens Dicker meer te maken met de organisatie van het onderwijs dan met de leerlingen zelf. “Als er een docent een probleem heeft met een leerling, dan blijft dat vaak liggen. Ten slotte gaat het om het overbruggen van een lesuur en in de meeste gevallen ziet zo’n docent die leerling pas weer een paar dagen of een week later. Of de leerling wordt uit de les gestuurd, maar ook dat lost niets op. Ik kwam op een school waar de leerlingbegeleiders steen en been klaagden omdat ze dagelijks te maken kregen met zo’n dertig leerlingen die uit de les waren gestuurd. Bij natuurlijk leren werken de leerlingen in een grote groep onder de begeleiding van een vast team van leermeesters. Als er een probleem is, moet dat worden opgelost en dat gebeurt dan ook. Daarnaast hoeven de leerlingen niet meer de hele dag op een stoel te zitten. Het zijn dit soort dingen die de sfeer binnen een school totaal kunnen veranderen.”

Nooit meer terug
Dicker wil met een aantal van zijn APS-collega’s en scholen het natuurlijk leren doorontwikkelen voor het vmbo. In het mbo, waar natuurlijk leren alweer zes jaar geleden werd ingevoerd, is de beroepspraktijk het uitgangspunt voor de prestaties en onderzoeksvragen. In het vmbo hebben we te maken met leerlingen van twaalf tot zestien jaar die net de wereld gaan ontdekken. Dat heeft gevolgen voor de inrichting van je onderwijs. Dat vraagt ook een bezinning op de manier waarop je de noodzakelijke theoretische kennis kunt koppelen aan de prestaties. Ten slotte wil ik vanuit het APS kijken op welke wijze we het veranderingsproces in de scholen het beste kunnen faciliteren. Ik ben de laatste om te beweren dat de omslag naar natuurlijk leren niet veel van docenten vraagt. Het vraagt van docenten een heel andere rol en bovendien ontwerpen zij gezamenlijk het onderwijs. Aan de andere kant krijg je er veel voor terug. Je staat er als docent niet meer alleen voor en samen met collega’s bedenk je oplossingen voor de kleine en grote problemen waar je voor komt te staan. Het is niet voor niets dat scholen die de stap hebben gezet nooit meer terug willen.”

Lees meer over natuurlijk leren in het vmbo

Natuurlijk leren in de beroepenkolom.

Wellant College Klaaswaal.

Natuurlijk leren op het Vader Rijn College.

Were Di: Leerlingen geven voorlichting.