'PENSO, LOGO ESCREVO' – leren lezen en schrijven in Itaquera

Tegen het veel grotere São Paulo aan ligt Itaquera. Een stadsdeel van ongeveer 800.000 mensen, met nauwelijks groen, weinig ruimte, een werkeloosheid van 50% en voor degenen die werken een gemiddeld salaris van 350 euro’s. Er is uiteraard veel criminaliteit, maar naar Braziliaanse standaarden is het zeker geen hopeloos gebied.

In deze wijk staat de openbare Ruth Cabral Troncarelli school, en in deze school werkt Wagner Siqueira. Hij is geboren in Itaquera en kon dankzij steun van zijn ouders en van de parochie naar de leraarsopleiding. Hij is nu leraar Portugees, de moedertaal van de Brazilianen, en hij wil dat zijn leerlingen de kansen krijgen die hij heeft gekregen.

Toen hij zes jaar geleden in de Ruth Cabral school kwam werken, liet hij de leerlingen een opstel maken van een pagina om te weten wat hun niveau was. En tot zijn grote schrik en verontwaardiging kreeg hij tientallen blanco blaadjes terug en op sommige maar één zin: “Não sei fazer redaçao.” – “Ik weet niet hoe ik een verhaal moet schrijven.” Zijn verontwaardiging kwam voort uit de wetenschap dat deze leerlingen al tien of elf jaar onderwijs hadden gehad – en dan dit resultaat. Zijn schrik was het gevolg van de manier van examineren in Brazilië. Degenen die geen tekst van een pagina kunnen maken, mogen niet door naar het voortgezet onderwijs.

Sinds die tijd heeft hij een taal- en schrijfprogramma ontwikkeld dat uitgaat van het principe dat kinderen graag willen schrijven als ze voortdurend positief beloond worden voor elke poging om schriftelijk iets uit te drukken. Hij vraagt kinderen iets op te schrijven (het kan één zin zijn), dat voor te dragen aan de andere kinderen en dan te vragen om feedback. Hij organiseert poëzievoordrachten voor de ouders. En de leraren filosofie, wiskunde, scheikunde, geschiedenis laten hun leerlingen ook schrijven en voordragen.

Het programma is wetenschappelijk begeleid door de Katholieke Universiteit van São Paulo, en Wagner is met zijn onderzoek naar de doeleffectiviteit van het programma onlangs geslaagd voor zijn masters. In dat onderzoek werd aangetoond dat het programma zoals uitgevoerd in de Ruth Cabral Troncarelli school ertoe bijdraagt dat op dit moment bijna 100% van de leerlingen een voldoende scoort bij het onderdeel tekstproductie van de SARESP, de toets die in São Paulo elk jaar wordt afgenomen. Dat was in 2003 nog maar 19,3%.

Inmiddels wordt Wagner door andere scholen gevraagd om hen te adviseren bij het ontwerpen van soortgelijke taalprogramma’s. En de publiciteit die gepaard is gegaan met de prijsuitreiking zal zeker nog meer interesse genereren.

Het Cees Pot Fonds heeft een consultant met wie APS al jarenlang samenwerkt gevraagd om de school en Wagner te begeleiden. En het fonds heeft de ontwikkeling van het programma en het onderzoek bekostigd. Een relatief bescheiden investering met een ongekend groot resultaat – niet in de laatste plaats voor al die leerlingen die nu weten 'Sim, sei fazer redaçao!'.
Boudewijn A.M. van Velzen, voorzitter Cees Pot Fonds b.vanvelzen@aps.nl

Informatie over het project 'Penso, logo escrevo' via Wagner Siqueira (in het Engels), wagner-siqueira@uol.com.br.